Yangin Algilama Sistemleri Tasarim Kriterleri

1- Sistem seçimi

Temel olarak 2 degisik sistem yapisi vardir.
Bunlardan birincisi, klasik (konvensiyonel) sistem, ikincisi ise adresli sistem.
Klasik sistemde, belli bir miktarda dedektör ve ihbar butonu bir zon (bölge) olusturur.
Örnegin; 4 katli bir binanin her katinda 8 dedektör, 2 ihbar butonu ve 1 siren olsun.
Klasik sistem yapisina göre her kati 1 zon olarak tasarlarsak, her zon için kontrol panelinden çikan bir kablo, o zon üzerindeki tüm dedektörleri ve butonlari dolasir ve son elemana geldiginde bir hat sonu direnci ile sonlandirilir. Böylece, panelden 4 zon için toplam  4 kablo çikar. Sirenler için ayri bir çikis vardir ve buradan çikan bir kablo ile binadaki tüm sirenleri dolasip, son elemanda yine bir hat sonu direnci ile sonlandirilir.

Bu örnekte, diyelim ki üçüncü kattaki dedektörlerden biri yangin algiladiginda, kontrol paneli üzerinde 3 numarali zona ait isikli göstergede yangin alarmini görünür. Bu, bize, yanginin üçüncü zon (ya da üçüncü kat) üzerindeki bir dedektörden geldigini bildirir ancak o zon üzerindeki hangi dedektörden geldigini anlayamayiz.

Bu sebeple klasik sistemlerde, çogu yabanci standart kurulusu, 1 zon üzerine 20 den fazla dedektör baglanmamasi konusunda fikir birligi içindedir. Çünkü bu durumda , hangi dedektörün algilama yaptigini ya da baska bir deyisle hangi mahalde yangin basladigini anlamak için, o zona ait bütün dedektörlere bakilmalidir ve bu süre bir yanginin kontrolden çikmasi için yeterli bir süre olabilmektedir. Örnegimizde, binanin her katini daha fazla zona ayirabilir (sag-sol, dogu- bati gibi) ve yangina müdahale süresini azALTabiliriz.

Eger, tasarladigimiz sistemde, yangina müdahale süresini en aza indirmek için, yangin alarminin hangi dedektörden geldigini, adi ve numarasi ile birlikte kontrol paneli üzerinde görmek istiyorsak, kullanmamiz gereken, adresli sistemdir.

Adresli sistemde, kontrol panelinden çikan bir çift kablo tüm dedektörleri dolasarak panele geri döner (Loop).
1 loop üzerine kaç adet ekipman (dedektör, buton, siren vs) baglanabilecegi markadan markaya, degisiklik gösterebilir. (Örnegin, sistem 8000 için 127, sistem 34000 için 200 ekipmandir). Eger 1 loop, binadaki tüm ekipmanlara yetmiyorsa , ihtiyaca göre 2, 3 ya da 4 loop panel seçilir.

Adresli sistemlerdeki ekipmanlar, klasik sistem ekipmanlari ile temelde ayni olup, adresleme vb islemler için ilave elektronik devreler içerirler.

Adresli sistemlerde sirenler, istenirse adresli olarak seçilip loop üzerine, ya da klasik olarak seçilip, kontrol paneli üzerindeki siren çikis hatti üzerine baglanabilirler.

Analog, intelligent, interaktif gibi isimlerle anilan sistemler temel olarak adresli sistemdir ve yukarida anlatilan ana prensipler dogrultusunda çalisirlar. Fakat en önemli fark "multi state" çalisma seklidir.

klasik ya da adresli bir sistemde dedektörler "two state" (2 durumlu) dur. Bunu, normal çalismada "0", algilama yaptiginda "1" konumuna geçen bir anahtar gibi düsünebiliriz.
Buna karsin , analog adresli sistemler"multi state" (çok durumlu)dur. Sadece, yangin var ya da yok
seklinde degil, belirtilerin ne derecede olduguna, gerçek bir yangin paternine uyup uymadigina, ortamda geçici bir duman ya da isi degisimi ihtimaline karsi alarm öncesi karar verme süresinin artirilip artirilmayacagina kadar, yanlis alarm olasiligini yok edebilmek için birçok parametreyi kontrol ederler. Sistemde bu tür kararlarin kontrol paneli ya da dedektörler tarafindan verilmesi farki, sistemin analog, analog interaktif, analog intelligent vb. tiplerden hangisi oldugunu belirler. Gerçek yangin verilerinin, ortamdaki yangin belirtileriyle karsilastirilmasi prensibiyle çalisan sistemler "true analog" olarak adlandirilir.

2- Dedektörler

Asagida, en çok kullanilan dedektör tiplerinin açiklamalari bulunmaktadir. Ortama uygun dedektör seçimi büyük önem tasir ve ortamdaki malzemenin yanicilik özelligi, normal zamandaki duman ve isi seviyeleri gibi birçok parametrenin dikkate alinmasi gerekir. Unutulmamalidir ki ,dünyanin en iyi malzemelerini bile kullansaniz, eger tasarim yanlis ise,  ya yanlis alarmlar yüzünden sisteme olan güven yokolacak, ya da gerçek bir yanginda sistem algilama yapmayacaktir.

Temel olarak 2 algilama kategorisi vardir. (alev, hat tipi algilama gibi özel uygulama konularina bu yazida deginilmemistir)

A- Duman Algilama
* Iyonizasyon duman dedektörleri
Hizli ilerleyen, yüksek enerjili yanginlar için kullanilir.

Iyonizasyon duman dedektörü prensip semasi

 * Optik duman dedektörleri
Yavas ve içten yanan yanginlarda uygundur.
 

Optik duman dedektörü prensip semasi

 * Isin tipi duman dedektörleri
Genis alanlarda (büyük depo, hangar, fabrika alani gibi) kullanilmak üzere tasarlanmistir.
Nokta tipi (spot tip) dedektör kullanilmasinin yüksek maliyet getirecegi alanlarda kullanilir.

B- Isi dedektörleri

Asagida, degisik ekipmanlarin yangina cevap verme süreleriyle ilgili semalar bulunmaktadir. Bu bilgiler, tasarimciya, ortama uygun dedektör tipini belirlemede yardimci olur.

bazi durumlarda havalandirma kanallari emis kismindan yapilacak duman analizleri yangini daha kisa sürelerde algilamaya olanak tanir. Bu ihtiyaci karsilamak üzere, kanal tipi dedektörler (Duct Detector) üretilmistir. Bu cihaz, problarindan giren havanin içindeki dumani, bir duman dedektörü vasitasiyla algilar.

3- Dedektör ve diger ekipmanlarin yerlestirilme kurallari

Asagida, dedektörlerin yerlestirilme prensipleri, semalar yardimiyla basitçe anlatilmistir.

Dedektörlerin kapsama alanlari firmadan firmaya degisim göstermekte birlikte, genellikle, duman dedektörleri için 100 m², isi dedektörleri için 50 m² dir.


 

Düz ve yatay bir tavanda duman dedektörlerinin en yakin duvardan ve birbirlerinden uzakligi
Düz ve yatay bir tavanda isi dedektörlerinin en yakin duvardan ve birbirlerinden uzakligi

Koridorlarda kullanilacak dedektörlerin köselerden olan uzakligi, asagidaki biçimde hesaplanir.

* Duman dedektörleri için ;

Örnek : koridor genisligi = 2 metre ise, dedektörün köseden uzakligi =7.5 + 1.5 = 9 metre
 

* Isi dedektörleri için ; 5.3 metre + (( 5 - koridor genisligi) / 2)

Örnek : koridor genisligi = 2 metre ise, dedektörün köseden uzakligi =5.3 + 1.5 = 6.8 metre
 

Bu hesaba göre dedektörler arasi uzakliklar için asagidaki tablo kullanilabilir.

Egimli tavanlarda, egimin derecesi, % cinsinden sabit katsayiya ilave edilir. Asagidaki örnekte, 16° egim bulunan taraftaki uzaklik duman dedektörü için 7.5 metre + %16 , isi dedektörü için 5.3 metre +%16 seklindedir. Egimin 25° 'den fazla olmasi halinde ilave miktar yüzdesi sabit olarak %25'te kalacaktir. Sekilde 27°'lik egimin oldugu tarafta %25 ilave yapilmistir. Dedektörün tavandan mesafesi 60 cm.'yi geçmemelidir.

Tavanda bulunan engeller, örnegin kirisler ile karsilasildiginda asagidaki kurallara uyulmalidir.

Depolardaki raflarin en üstü ile tavan arasindaki mesafe 30 cm.'den az ise tamamen kapali oldugu kabul edilir. Burada en üst rafin üzerine yüklenecek malzeme de gözönüne alinmalidir.

Dikey saftlarin en üst kisimlarinda ve dikey saftlarla baglantili yerlerde safta 1.5 uzaklikta dedektör bulundurulmalidir.

Isin tipi (beam type) dedektörlerin montajina iliskin genel kurallar asagidaki gibidir. Tavandaki engellerin ve tavan seklinin, montaj biçimini etkileyecegi unutulmamalidir.

Binaya yerlestirilecek yangin alarm zil ya da sirenleri için , binanin yapisi ve normal gürültü seviyeleri bilinmelidir. Prensip olarak ,ortam gürültü seviyesinden en az 5 dB fazla ve en az 65 dB ses seviyesine sahip sirenlere ihtiyaç olacaktir. Uyuyan insanlarin bulundugu ortamlar için en az 75 dB kabul görmektedir.
Binada ayni anda çalmasi planlanan 2 farkli ses tonu ya da biçimine sahip sesli uyaricilar yerlestirilmemelidir.
(örnek olarak, hem zil hem de siren kullanilmamali, bunlardan biri seçilmelidir)

Özellikle, otel, is merkezi gibi binalarda sirenli sensörlerin kullanilmasi daha uygundur.

Duyulan ses seviyesi, sirenden uzaklasildikça asagidaki sekilde azalir.

örnegin; siren ses seviyesi 100 dB / 1m
100 dB - 1m
94 dB - 2m
88 dB - 4m
82 dB - 8m
76 dB - 16m

Ayrica, her bir yangin kapisinin 30 dB, her bir bina içi kapinin 20 dB kayip yarattigi bilinmelidir.

Asagida, dedektör, buton ve siren yerlesimi ile ilgili tipik örnekler bulunmaktadir.



 

Yangin ihbar butonlari, kaçis güzergahlari, asansör ve merdiven baslarina yerlestirilir. Ayrica, yürüme yollari üzerinde her 30 metrede bir, bir butona rastlayacak sekilde tasarlanir.

Dedektör yerlesiminde yapilan yanlislar:

4- Kablolama

Tecrübelerle sabittir ki, bir yangin algilama ve alarm sisteminin istenildigi gibi ya da hiç
çalismamasinin en önemli sebeplerinden biri kablolamanin dogru ve düzgün yapilmamasidir.

Kablolamada gerek tasarim gerekse montaj asamasinda asagidaki noktalara çok dikkat edilmelidir.

* Dedektörlerin bulundugu zon ya da loop kablolari , üretici firma önerilerine uygun seçilmelidir.
* kablo kesitleri hesaplanmalidir.
* Üretici firma loop ya da zon uzunluklarina uyulmalidir.
* Kablo yükü hesaplari yapilmalidir.
* Baglantilar mukavim bir biçimde ve dogru yapilmalidir.
* kablo güzergahlari, müdehale edilebilecek sekilde seçilmelidir.
* Kablo güzergahlarinda su ya da çok yüksek nem olmamalidir. Eger olacak ise bu sartlara
uygun kablo kullanilmalidir.
* kablo ekranlamasi, standartlara ve yönetmeliklere uygun biçimde topraklanmalidir.
 

Önemli Not: Yukaridaki yazi bilgilendirme amaçlidir. Sistem tasarimi , konusunda uzman kisilerce yapilmalidir.
Firma, yazida bulunan veya bulunmayan bilgiler ya da bunlarin uygulanmasi sonuçlari ile ilgili hiçbir sorumluluk üstlenmez.